Onkotrychologia jest subdziedziną trychologii poświęconą pielęgnacji skóry głowy przed, w trakcie i po terapii onkologicznej. Pacjenci onkologiczni potrzebują szczególnej pielęgnacji dostosowanej do ich potrzeb na skutek leczenia onkologicznego.
Najczęstszym objawem z którym spotykają się pacjenci onkologiczni poddani chemioterapii jest łysienie anagenowe (anagen efflufium). Łysienie anagenowe występuje na skutek uszkodzenia szybko dzielących się komórek macierzy mieszka włosowego pod wpływem działania cytostatyków. Wśród nich wyróżnia się taksany, czego przykładem jest paklitaksel, antracykliny (np. doksorubicyna), czy cytostatyki alkilizujące (np. cyklofosfamid). Stopień zaawansowania łysienia anagenowego na skutek chemioterapii uwarunkowany jest m.in. rodzajem chemioterapeutyku, o czym wspomniano na łamach książki Trychologia Kosmetologiczna i Lekarska (Musiał C., PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023), a także rodzajem nowotworu i stanem ogólnym pacjenta. Jak donosi publikacja naukowa Permanent hair loss associated with taxane chemotherapy use in breast cancer: A retrospective survey at two tertiary UK cancer centres, ponad 23% pacjentek onkologicznych leczonych docetakselem dotknęło łysienie o charakterze trwałym, gdzie w przypadku paklitakselu mowa o 10% pacjentów z łysieniem trwałym. Mechanizm działania chemioterapii ukierunkowany jest wobec szybko proliferujących komórek nowotworowych. Niestety, chemioterapeutyki nie działają wybiórczo – wobec czego ich mechanizm celowany jest także w inne szybko proliferujące tkanki, czy komórki – czego przykładem są komórki mieszków włosowych w trakcie ich aktywnego wzrostu – w fazie anagenu. Mechanizm ten prowadzi do apoptozy macierzy mieszków włosowych, a następnie do natychmiastowego zahamowania aktywnego cyklu wzrostu włosów. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest wysoka dawka cytostatyków (np. docetaksel > 400 mg/m²), która predysponuje do występowania łysienia bliznowaciejącego, co wyróżniono w pracy badawczej Persistent major alopecia following adjuvant docetaxel for breast cancer: incidence, characteristics, and prevention with scalp cooling. Dodatkowe czynniki ryzyka to: predyspozycje genetyczne, proces starzenia się, czy okres okołomenopauzalny.
Cechą charakterystyczną dla pacjentów w trakcie chemioterapii, bądź immunoterapii jest objaw Pohla-Pinkusa, który skorelowany jest z łysieniem anagenowym. Najczęściej występuje on w przypadku leczenia taksanami, czy antracyklinami. Zauważalnym objawem ze strony pacjenta onkologicznego jest znaczna łatwość „wypadania” włosów tuż po ich dotknięciu, czy delikatnym pociągnięciu. Niemniej objaw Pohla-Pinkusa występuje także w przypadku łysienia plackowatego, czyli alopecia areata – również u pacjentów onkologicznych, jednak poddawanych immunoterapii. Co istotne, objaw ten ma wysoką wartość kliniczną – jako że pozwala określić, czy łysienie występuje na skutek zastosowanej terapii, czy jest spowodowane innym czynnikiem wyzwalającym. Niemniej wyniki badań klinicznych wskazują, że immunoterapia może stanowić czynnik predysponujący do występowania łysienia bliznowaciejącego. Dane kliniczne wskazują także na możliwość występowania trichomegalii, czy też hipertrychozy co wskazano na łamach publikacji naukowej Alopecia and Hair Damage Induced by Oncological Therapy. pozostało 66,53% tekstu
Dr n. med. Claudia Musiał
Doktor nauk medycznych i nauk o zdrowiu w dyscyplinie nauki medyczne, kosmetolog o specjalności kosmetologia bioestetyczna, trycholog; naukowiec w dziedzinie onkologii eksperymentalnej i biologii molekularnej. Dyrektor naukowy Skinline Clinic. Autorka książki Trychologia Kosmetologiczna i Lekarska (PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022) oraz Rola Komórek Macierzystych we Współczesnej Medycynie Estetycznej i Kosmetologii (PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023), jak również książki Kosmetologia i Trychologia Gerontologiczna. Ujęcie Holistyczne (PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2024).
JEŚLI CHCESZ PRZECZYTAĆ CAŁY ARTYKUŁ
zamów egzemplarz lub prenumeratę
art of BEAUTY >>>
artykuł ukazał się w art of BEAUTY 2/2025