Zespół metaboliczny (Metabolic Syndrome, MetS) to przewlekła choroba układowa, którą charakteryzuje złożony zespół czynników ryzyka obejmujący m.in. otyłość brzuszną (trzewną), insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemię oraz zaburzenia gospodarki węglowodanowej. Jego znaczenie kliniczne wykracza jednak poza typowe powikłania sercowo-naczyniowe, a związane z nim powikłania kardiometaboliczne oraz dermatologiczne czynią go jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny.
Coraz więcej wyników badań wskazuje na istotny wpływ zespołu metabolicznego na skórę i generowanie lub współwystępowanie wielu schorzeń dermatologicznych. Zrozumienie powiązań pomiędzy metabolizmem, a patologiami skóry może usprawnić diagnostykę, wczesne rozpoznanie chorób przewlekłych, a co za tym idzie kompleksowe leczenie.
Badania epidemiologiczne przeprowadzone w Polsce wykazują, że problem ten dotyka około 20–25 % dorosłej populacji, a jego konsekwencje wykraczają daleko poza układ sercowo-naczyniowy. Kryteria zespołu metabolicznego spełnia zatem około 5–6 milionów osób. Szczególnie niepokojące jest nasilenie objawów obserwowane w grupie wiekowej 35 – 64 lata, gdzie współwystępują cukrzyca i nadciśnienie.
Rozpowszechnienie występowania zespołu metabolicznego znacząco wzrosło w ciągu ostatnich dekad. Według danych WHO (World Health Organization – Światowa Organizacja Zdrowia) i IDF (International Diabetes Federation – Międzynarodowa Federacja Diabetologicznej), MetS w krajach rozwiniętych dotyczy obecnie już ponad 25% dorosłej populacji i jest bezpośrednio powiązany z rosnącą epidemią otyłości i cukrzycy typu 2. Chociaż najczęściej kojarzony jest z ryzykiem wystąpienia zaburzeń w układzie sercowo – naczyniowym, jego spektrum kliniczne obejmuje również powikłania dermatologiczne, endokrynologiczne, hepatologiczne i psychiczne.
Wczesne objawy subiektywne, pełne spektrum społeczno – kliniczne i powikłania dermatologiczne wymuszają podejście interdyscyplinarne, a analiza jakości życia pacjentów ukazuje szeroką gamę objawów i konieczność edukacji prozdrowotnej.
Objawy i kryteria diagnostyczne zespołu metabolicznego
Rozpoznanie MetS wg kryteriów IDF z 2022 roku, NCEP-ATP III (National Cholesterol Education Program – Adult Treatment Panel III – amerykański Narodowy Program Edukacji Cholesterolowej) i WHO wymaga:
- obecności otyłości brzusznej (obwód talii ≥ 94 cm u mężczyzn i ≥80 cm u kobiet) oraz co najmniej dwóch z poniższych kryteriów:
- hipertriglicerydemia – triglicerydy ≥150 mg/dl lub leczenie hipertriglicerydemii,
- niski poziom HDL, czyli tzw. dobrego cholesterolu (lipoproteiny o wysokiej gęstości – <40 mg/dl u mężczyzn, <50 mg/dl u kobiet) albo leczenie dyslipidemii.
- ciśnienie tętnicze ≥130/85 mmHg lub leczenie nadciśnienia,
- nieprawidłowa glikemia na czczo ≥100 mg/dl lub leczenie przeciwcukrzycowe.
Zespół metaboliczny można określić jako konsekwencję przewlekłego dodatniego bilansu energetycznego i insulinooporności. Kluczowe mechanizmy obejmują:
- aktywację adipokin prozapalnych (TNF-α, IL-6) – przewlekły stan zapalny,
- obniżony poziom adiponektyny,
- insulinooporność (HOMA‑IR ≥2,5), prowadzącą do hiperinsulinemii,
- dysfunkcję śródbłonka naczyniowego,
- stres oksydacyjny i zmiany w mikrobiomie jelitowym i skórnym, wpływające na stan zapalny i metabolizm.
Wczesne objawy kliniczne
Pacjenci z zespołem metabolicznym często na początku choroby odczuwają chroniczne zmęczenie, wzrost masy ciała, szczególnie w okolicach brzucha, zwiększoną potliwość i pogorszający się stan skóry (suchość, zmiany barwnikowe, zaburzenia keratynizacji, zmiany naczyniowe).
Zespół metaboliczny to nie tylko zespół zaburzeń metabolicznych – to systemowa, przewlekła choroba o wielonarządowym wpływie, również na skórę. Objawia się nie tylko wewnętrznymi zaburzeniami, ale też zmianami skórnymi, które mogą być pierwszym sygnałem ostrzegawczym. Rozpoznanie ich i wczesna interwencja może opóźnić lub zapobiec rozwojowi powikłań metabolicznych.
Pierwsze odczuwalne objawy zespół metabolicznego
Zespół metaboliczny przez długi czas może przebiegać bezobjawowo, np. stopniowo podwyższające się ciśnienie czy pogarszające się powoli wyniki cholesterolowe.
pozostało 79,28% tekstu
Jolanta Kozaczyńska
Specjalista kosmetologii estetycznej i kosmetologii leczniczej, dietetyki klinicznej i dietetyki w kosmetologii, instruktor odnowy biologicznej, pedagog i wykładowca zawodu. Od wielu lat prowadzi działalność społeczną w dziedzinach dotyczących profilaktyki zdrowotnej i poprawy wizerunku. Właściciel gabinetu Esther Studio w Warszawie.
https://www.facebook.com/estherstudiowarszawa
JEŚLI CHCESZ PRZECZYTAĆ CAŁY ARTYKUŁ
zamów egzemplarz lub prenumeratę
art of BEAUTY >>>
artykuł ukazał się w art of BEAUTY 3/2025