Sucha skóra głowy jest powszechnym, lecz często niedostatecznie rozpoznawanym problemem, który może istotnie wpływać na komfort życia oraz kondycję włosów. Charakteryzuje się reaktywnością, uczuciem napięcia, świądem, łuszczeniem oraz zwiększoną podatnością na podrażnienia.
Suchość skóry głowy nie jest jednostką chorobową samą w sobie, lecz objawem zaburzeń funkcjonalnych skóry, w szczególności warstwy rogowej naskórka i jej zdolności do utrzymania homeostazy wodno-lipidowej, ale może wskazywać także na problemy ogólnoustrojowe.
Przyczyny i objawy przesuszonej skóry głowy
Patogeneza tego stanu jest złożona i obejmuje zaburzenia funkcji bariery naskórkowej, nieprawidłowości w składzie sebum i w składzie mikrobiomu skóry i zwiększoną przeznaskórkowę utratę wody. Konsekwencją jest spadek elastyczności skóry, mikropęknięcia oraz aktywacja procesów zapalnych. W kontekście trychologicznym szczególnie istotne jest to, że stan skóry głowy bezpośrednio wpływa na funkcjonowanie mieszków włosowych, a tym samym na cykl wzrostu włosa.
Bariera hydrolipidowa jest złożoną strukturą składającą się z lipidów naskórkowych (ceramidów, cholesterolu, wolnych kwasów tłuszczowych), sebum produkowanego przez gruczoły łojowe oraz składników potu, np. elektrolitów i aminokwasów. To system ochronny na powierzchni skóry, stanowiący dla niej swoistego rodzaju pancerz ochronny przed przesuszeniem, wszelkimi czynnikami zewnętrznymi i chemicznymi i wnikaniem patogenów. Barierę hydrolipidową uszkadzają detergenty (SLS, SLES), wysoka temperatura wody używanej podczas zabiegów pielęgnacyjnych, zabiegi chemiczne (chemiczne koloryzacje, trwałe ondulacje, zbyt wiele składników nakładanych na skórę, stres oksydacyjny, suche powietrze, a także drapanie skóry, zbyt częste peelingi skóry głowy, nieodpowiednie preparaty do pielęgnacji, braki składników odżywczych w diecie oraz stany chorobowe i zmiany hormonalne.
Zaburzenia funkcji bariery hydrolipidowej prowadzą do przesuszenia, nadreaktywności i stanów zapalnych, a to z kolei często do nadmiernego wypadania włosów i chorób skóry głowy.
Właściwy mikrobiom skóry głowy to dynamiczny ekosystem mikroorganizmów odgrywający istotną role w zachowaniu zdrowia skóry głowy, obejmujący bakterie, grzyby, wirusy i mikroorganizmy oportunistyczne. Do funkcji mikrobiomu zaliczamy: działanie immunomodulacyjne, ochronne (konkurencja z patogenami), udział w metabolizmie sebum i regulację stanów zapalnych.
Bardzo często słyszymy o mikrobiomie jelitowym, a rola mikrobiomu skóry często bywa pomijana, chociaż jest ona bardzo ważna w zachowaniu zdrowia.
Dysbioza, czyli zaburzenie równowagi mikrobiologicznej prowadzi do zwiększonej suchości, świądu i podrażnień, łupieżu, łojotokowego zapalenia skóry, zaburzeń cyklu wzrostu włosa i często nadmiernego wypadania włosów. Współczesna kosmetologia podkreśla konieczność utrzymania równowagi mikrobiologicznej poprzez stosowanie prebiotyków (np. inulina, oligosacharydy), probiotyków (najczęściej lizaty bakterii Lactobacillus lub Bifidobacterium), postbiotyków (np. fermenty drożdżowe i ryżowe) oraz łagodnych formulacji kosmetycznych.
Prawidłowo funkcjonujący mikrobiom skóry głowy pomaga w ochronie przed patogenami, takimi jak grzyby z rodzaju Malassezia, które są odpowiedzialne za łupież i stany zapalne skóry. Właściwy balans odpowiednich bakterii na skórze głowy reguluje produkcję sebum (łojotoku), co pomaga zachować odpowiednie nawilżenie skóry. Zbyt mała ilość sebum prowadzi do przesuszenia skóry głowy i włosów, natomiast nadmierne wydzielanie sebum może sprzyjać problemom takim jak trądzik lub przetłuszczające się włosy.
Dobrze zbalansowany mikrobiom wspiera regenerację skóry głowy, pomagając we właściwej keratynizacji, czyli złuszczaniu martwego naskórka i wspiera minimalizowanie stanów zapalnych.
Przesuszona skóra głowy ma często złożone przyczyny. Należą do nich między innymi niewłaściwa pielęgnacja (kosmetyki z siarczanami, alkoholem, gorąca woda), zmienne i skrajne warunki atmosferyczne (duże nasłonecznienie, wiatr, skrajne temperatury), alergie oraz predyspozycje genetyczne, kwestie hormonalne, czyli również stan emocjonalny i stres). Rozpoznanie źródła problemu to pierwszy krok do złagodzenia objawów i zapobiegania ich nawrotom.
Przesuszona skóra głowy to powszechny problem, który może powodować znaczny dyskomfort. Najczęściej objawia się swędzeniem, łuszczeniem, uczuciem napięcia oraz podrażnieniem, ale też poddenerwowaniem i prowokuje rozdrapywanie, więc niesie też zagrożenie powstawania wtórnych zmian zapalnych.
Czasem wystarczy drobna zmiana w rutynie, by zauważyć wyraźną poprawę.
Pielęgnacja suchej skóry głowy
W każdym układanym planie pielęgnacji pierwszym krokiem zawsze powinno być wyeliminowanie składników zbędnych lub wręcz niekorzystnych dla skóry.
Dziwnym wydaje się fakt obecności w składzie kosmetyku substancji dla skóry niedobrych. Niestety tak jest, dodawane są z różnych względów, np. poprawiają długość przydatności do użytku, mocniej się pienią, mają intensywniejszy zapach, pomagają lepiej łączyć ze sobą inne substancje, barwią i wpływają na konsystencję.
Przy wyborze kosmetyków do skóry głowy i włosów należy kierować się składem, a nie tylko napisem do jakiego rodzaju włosów jest przeznaczony. Na każdym produkcie kosmetycznym musi znajdować się jego skład, czyli INCI (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients). Kolejność składników na opakowaniu zawsze zaczyna się od tego, którego w składzie jest najwięcej, do tego, którego jest najmniej.
Szkodliwe składniki mogą być przyczyną przesuszenia skóry, różnego rodzaju dermatoz i stanów zapalnych, mogą powodować alergie i nadmierne wypadanie włosów.
Jakie składniki są niedobre w pielęgnacji suchej skóry głowy?
Siarczany, takie jak laurylosiarczan sodu (SLS – Sodium Lauryl Sulfate) i laurylosiarczan sodu (SLES – Sodium Laureth Sulfate), są powszechnie stosowane w szamponach i odżywkach do tworzenia obfitej piany. Oczyszczają skórę głowy i włosy, jednak ich intensywne działanie oczyszczające może pozbawiać skórę głowy naturalnych olejów, co prowadzi do suchości i podrażnień, to z kolei do zaburzenia naturalnej równowagi lipidowej skóry głowy, do nadprodukcji sebum lub nadmiernego przesuszenia, przyczyniając się do wypadania włosów. Ponadto suchość i podrażnienie spowodowane siarczanami mogą zaostrzać łupież, powodując stan zapalny skóry głowy i zaburzając procesy złuszczania się naskórka.
Alkohole, takie jak Alcohol Denat, Benzyl Alcohol, Isopropyl Alcohol i Ethanol Alcohol to najczęściej stosowane alkohole w kosmetykach do włosów. Alkohol izopropylowy i etanol, są często stosowane, aby poprawić ich konsystencję i przyspieszyć proces schnięcia, ale mocno przesuszają skórę i mogą prowadzić do łupieżu poprzez nasilenie produkcji łuszczących się komórek naskórka. Wysuszające działanie alkoholi może również przyczyniać się do wypadania włosów, osłabiając mieszki włosowe i zakłócając zdrowy wzrost włosów.
Silikony, takie jak dimetikon i cyklopentasiloksan, stosowane w odżywkach i innych produktach do włosów zapewniają gładki i lśniący wygląd pokrywając łodygę włosa. Włosy będą gładkie, ale z czasem gromadzą się ich resztki na włosach i skórze głowy, co obciąża włosy i sprawia, że wyglądają na przetłuszczone lub ciężkie. Silikony mogą zatykać mieszki włosowe, zakłócając zdrowy wzrost włosów i prowadzić do ich szybszego wypadania. Obklejenie nimi skóry i mieszków włosowych uniemożliwia oddziaływanie substancjom nawilżającym, nasilają łupież, zatrzymują pot i bakterie, a to prowadzi do np. trądziku na skórze głowy.
Formaldehyd to substancja chemiczna stosowana w niektórych produktach do włosów jako środek konserwujący i zapobiegający rozwojowi drobnoustrojów, pomagają też przedłużyć trwałość produktów, ale mogą one podrażniać skórę głowy oraz powodować reakcje alergiczne i stany zapalne, prowadząc do szybszej utraty włosów, może również zaostrzyć łupież, powodując stany zapalne i zaburzając proces keratynizacji naskórka.
Sztuczne substancje zapachowe dodawane do produktów do pielęgnacji włosów nadają im przyjemne zapachy, ale mogą podrażniać skórę głowy, powodować reakcje alergiczne, zaczerwienienie i swędzenie, skutkujące łuszczeniem się skóry głowy i łupieżem. Podrażnienie sztucznymi substancjami zapachowymi może zaostrzyć trądzik na skórze głowy i właściwie drażnić wszystkie typy skór, szczególnie te reaktywne, atopowe i wrażliwe.
Kolejnym składnikiem, na który należy zwrócić uwagę jest glikol propylenowy. To rodzaj rozpuszczalnika stosowanego w celu zwiększenia wchłaniania innych składników i chociaż pomaga zwiększyć skuteczność niektórych związków, to może podrażniać skórę głowy, powodować zaczerwienienia, świąd, łupież i stany zapalne, przyczyniając się do wypadania włosów poprzez negatywny wpływ na zdrowie mieszków włosowych.
Do grona substancji szkodliwych dla skóry dodać należy syntetyczne barwniki i pigmenty nadające produktom do pielęgnacji włosów bardziej atrakcyjny wygląd. Mogą powodować reakcje alergiczne i podrażnienia, suchość, zaczerwienienia i stany zapalne, nasilają łupież, trądzik i zaklejają ujścia gruczołów łojowych, potowych i mieszki włosowe.
Substancje pomocne w pielęgnacji suchej skóry głowy
Dobry szampon nawilżający nie tylko dokładnie oczyści, ale przede wszystkim przywróci skórze komfort i równowagę. Odpowiednie składniki aktywne takie jak:
- emolienty i lipidy (ceramidy, cholesterol, skwalen, kwasy tłuszczowe),
- humektanty (kwas hialuronowy, pantenol, aloes, gliceryna, mocznik (2–5%), trehaloza),
- substancje okluzyjne i utrzymujące nawilżenie naskórka (alantoina, lanolina, wazelina, masła roślinne)
intensywnie nawilżają i łagodzą podrażnienia, a ich działanie przynosi ulgę niemal od razu. Dobrym wyborem będą szampony do skór atopowych, wrażliwych, alergicznych i łuszczycowych. Ich delikatna formuła zmniejsza ryzyko alergii i podrażnień. Dodatkowo używanie letniej wody do mycia głowy i szamponu o łagodnym ph, ograniczenie częstotliwości mycia, aby nie naruszać mikrobiomu i pozwolić mu na odbudowę oraz stosowanie toników lub serum nawilżającego po myciu, to podstawowe kroki pielęgnacyjne.
Peelingi skóry głowy
Dobrze dobrane peelingi mogą być bardzo pomocne w powrocie suchej i podrażnionej skóry do zdrowia. Peeling powinien wspierać usuwanie martwego naskórka, wpływać na poprawę mikrokrążenia i zwiększenie penetracji składników aktywnych zawartych także w kolejnych stosowanych po nim preparatach.
Peelingi mechaniczne zawierające drobinki ścierające są stosowane najrzadziej przy skórze suchej. Najlepsze są enzymatyczne i delikatne chemiczne zawierające kwasy AHA i PHA (delikatniejsze dla skóry suchej).
Wcierki do skóry głowy
Mechanizm ich działania powinien być wielokierunkowy, powinny poprawiać mikrokrążenie, dostarczać składników odżywczych, wzmacniać układ naczyniowy skóry oraz wspierać regenerację skóry i mieszków włosowych. Często zawierają ekstrakty roślinne (np. aloes, pokrzywa), pantenol, niacynamid, kofeinę i prebiotyki. Wcierki powinny być bez alkoholu i agresywnych substancji, wspierać równowagę mikrobiologiczną, ograniczać stany zapalne, normalizować keratynizację, a nawet pobudzać mocniejszy wzrost włosów.
Maseczki na skórę głowy pełnią rolę intensywnej terapii regeneracyjnej. Ich zadaniem jest odbudowa płaszcza hydrolipidowego, nawilżanie i łagodzenie podrażnień. W składzie często występują oleje roślinne (np. jojoba, arganowy), masła (np. shea), ceramidy, aloes, antyoksydanty i proteiny.
Koniecznym w procesie przywracania suchej skórze równowagi hydrolipidowej jest ograniczenie lub wyeliminowanie czynników drażniących takich jak stylizacja termiczna i chemiczna, obniżenie poziomu stresu, uwzględnienie w diecie składników koniecznych dla właściwej pracy skóry, a w razie konieczności właściwa suplementacja, stosowanie emolientów oraz preparatów nawilżających i regenerujących skórę.
Zabiegi poprawiające stan suchej skóry głowy
W przypadku przewlekłej lub nasilonej suchości skóry głowy sama pielęgnacja domowa może okazać się niewystarczająca. W takich sytuacjach wskazane jest wdrożenie terapii gabinetowych, których celem jest odbudowa bariery hydrolipidowej, redukcja przeznaskórkowej utraty wody (TEWL), przywrócenie równowagi mikrobiomu, stymulacja procesów regeneracyjnych, poprawa ukrwienia skóry i funkcji mieszków włosowych. Zabiegi powinny być dobierane indywidualnie, z uwzględnieniem etiologii problemu oraz stanu klinicznego skóry. Pomocne będą różnego rodzaju mezoterapie, karboksyterapia, terapie światłem LED, infuzja tlenowa oraz zabiegi z wykorzystaniem osocza bogatopłytkowego. W połączeniu z właściwie dobranymi preparatami do pielęgnacji domowej i fryzjerskiej dają najlepsze rezultaty w kwestii możliwości oddziaływania zewnętrznego na skórę głowy.
Podsumowanie
Sucha skóra głowy jest problemem wieloczynnikowym, którego etiologia obejmuje zarówno czynniki zewnętrzne (np. stosowanie agresywnych detergentów, warunki środowiskowe), jak i wewnętrzne (np. zaburzenia lipidowe, stres, dieta). Kluczową rolę odgrywa uszkodzenie bariery hydrolipidowej oraz zaburzenie równowagi mikrobiologicznej.
Skuteczna pielęgnacja suchej skóry głowy i terapie nawilżające powinny opierać się na kilku filarach:
- odbudowie bariery hydrolipidowej poprzez stosowanie ceramidów i lipidów biomimetycznych,
- intensywnym nawilżaniu z wykorzystaniem humektantów,
- regulacji mikrobiomu poprzez pre-. -pro i postbiotyki,
- kontrolowanym złuszczaniu, które wspiera odnowę naskórka,
- zastosowaniu zabiegów gabinetowych, które przyspieszają proces regeneracji.
Współczesna kosmetologia i jej dziedzina jaką jest trychologia podkreśla znaczenie terapii spersonalizowanej, uwzględniającej indywidualne potrzeby skóry i jej aktualny stan. Indywidualizacja pielęgnacji i terapii oraz holistyczne podejście do problemu suchej skóry głowy, biorąc pod uwagę również stan emocjonalny i ogólny stan zdrowia dają najlepsze rezultaty.
Jolanta Kozaczyńska
Specjalista kosmetologii estetycznej i kosmetologii leczniczej, dietetyki klinicznej i dietetyki w kosmetologii, instruktor odnowy biologicznej, pedagog i wykładowca zawodu. Od wielu lat prowadzi działalność społeczną w dziedzinach dotyczących profilaktyki zdrowotnej i poprawy wizerunku. Właściciel gabinetu Esther Studio w Warszawie.
https://www.facebook.com/estherstudiowarszawa